ЁЯМ╖рдмुрдж्рдз рд╡рдЪрдиों рдХी рдк्рд░рдоाрдгिрдХрддाЁЯМ╖
рд╕िрдж्рдзाрд░्рде рдЧौрддрдо 35 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╕рдо्рдпрдХ-рд╕рдо्рдмुрдж्рдз рд╣ुрдП рдеे рдФрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे 80 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдкрдХी рд╣ुрдпी рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╢рд░ीрд░ рдЫोреЬा рдеा. рдЗрд╕ рдмीрдЪ 45 рд╡рд░्рд╖ों рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे 82000 рдЙрдкрджेрд╢ (рд╕ुрдд्рдд) рдХрд╣े рдеे. рдЙрдирдХे рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХे рдкрд╣ुँрдЪे рд╣ुрдП рд╢्рд░ाрд╡рдХ рдЕрд░्рд╣рди्рддों рдиे рднी 2000 рдЙрдкрджेрд╢ рджिрдП рдеे, рдЬो рдЕрдд्рдпंрдд рд╕ाрд░рдЧрд░्рднिрдд рдеे. рд╕рдордЭрджाрд░ рд▓ोрдЧों рдиे рдЗрди 84000 рдЙрдкрджेрд╢ों рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХрд░ рдЗрдирдХा рддीрди рдкिрдЯрдХों (рдзाрд░्рдоिрдХ рд╡ाрдЩрдордп) рдоे рд╕ंрдкाрджрди рдХिрдпा рдЬो “рддिрдкिрдЯрдХ” рдХрд╣рд▓ाрдпा.
1. рд╡िрдирдп рдкिрдЯрдХ: рд╡िрдирдп рдкिрдЯрдХ рдоें рднिрдХ्рд╖ुрдУं рдПрд╡ं рднिрдХ्рд╖ुрдгिрдпों рдХे рд╡िрдирдп (рдиिрдпрдоों) рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╣ै.
2. рд╕ुрдд्рдд рдкिрдЯрдХ: рд╕ुрдд्рдд рдкिрдЯрдХ рдоें рд╕ाрдоाрди्рдп рд▓ोрдЧों (рдЧृрд╣ी-рд╕ाрдзрдХों) рдХो рджिрдП рдЧрдП рдЙрдкрджेрд╢ों рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╣ै.
3. рдЕрднिрдзрдо्рдо рдкिрдЯрдХ: рдЕрднिрдзрдо्рдо рдкिрдЯрдХ рдоें рд╢рд░ीрд░ рдФрд░ рдЪिрдд्рдд рдХे рдкрд░рд╕्рдкрд░ рд╕ंрдпोрдЧ рд╡ рдк्рд░рднाрд╡ рдХे рдПрд╡ं рдз्рдпाрди рдХी рдЙрдЪ्рдЪ рдЕрд╡рд╕्рдеाрдУं рдХे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╣ै.
рдпे рддीрдиों рдкिрдЯрдХ рдХाрд▓ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рди рд╣ोрдХрд░ рд╡िрд╖рдпाрдиुрд╕ाрд░ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣िрдд рд╣ैं. рдмреЬे-рдмреЬे рд╕ुрдд्рдд ‘рджीрдШ рдиिрдХाрдп’ рдоें рдХुрдЫ рдЫोрдЯे ‘рдордЬ्рдЭिрдо рдиिрдХाрдп’ рдоें – рдХुрдЫ рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣िрдд рд╣ै. рдЙрди рджिрдиों рд╕рднी рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдУं рдХे рдзाрд░्рдоिрдХ рд╡ाрдЩрдордп рд╢्рд░ुрддी рдФрд░ рд╕्рдоृрддि рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╣ी рдЕрдХ्рд╖ुрдг्рдг рд░рдЦे рдЬाрддे рдеे. рддрдм рдпрд╣ी рдк्рд░рдеा рдеी.
рд╕рдо्рдпрдХ-рд╕рдо्рдмुрдж्рдз рдиे рдЬрдм рдорд╣ाрдкрд░िрдиिрд░्рд╡ाрдг рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдпा рддрдм рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рдШрдЯрдиा рдШрдЯी. рд╡ृрдж्рдзाрд╡рд╕्рдеा рдоें рдк्рд░рд╡्рд░рдЬिрдд рд╣ुрдП рдПрдХ рдирдП рднिрдХ्рд╖ु рд╕ुрднрдж्рд░ рдиे рдЕрдкрдиी рдмाрд▓-рдмुрдж्рдзि рдХे рдХाрд░рдг рддрдеाрдЧрдд рдХे рдорд╣ाрдкрд░िрдиिрд░्рд╡ाрдг рдХी рд╕ूрдЪрдиा рдкाрдиे рдкрд░ рд╣рд░्рд╖ рдк्рд░рдЧрдЯ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдпрд╣ рдШोрд╖рдгा рдХी рдХि - ‘рд╣рдо рдЙрд╕ рдорд╣ाрд╢्рд░рдордг рдХे рдЖрджेрд╢ों рд╕े рдоुрдХ्рдд рд╣ो рдЧрдП рд╣ै, рдЕрдм рд╣рдоाрд░ी рдЬो рдЗрдЪ्рдЫा рд╣ोрдЧी рд╡рд╣ी рдХрд░ेंрдЧे’.
рдХीрдЪреЬ рдоें рд╕े рдХрдорд▓ рдХी рднाँрддी - рдХрднी-рдХрднी рдШोрд░ рдЕрдоंрдЧрд▓ рдоें рд╕े рднी рдорд╣ाрдоंрдЧрд▓ рдХा рдк्рд░ाрджुрд░्рднाрд╡ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै. рдпрд╣ी рд╣ुрдЖ. рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХे рд╕рдордЭрджाрд░ рд▓ोрдЧों рдХा рдоाрдеा рдардирдХा. рджूрд░рджрд░्рд╢ी рдорд╣ाрд╕्рдерд╡िрд░ рдорд╣ाрдХрд╢्рдпрдк рдиे рд╕ुрднрдж्рд░ рдХे рд╢рдм्рджों рдХो рд╕ुрдирдХрд░ рддрдд्рдХ्рд╖рдг рдпрд╣ рдиिрд░्рдгрдп рдХिрдпा рдХि рд▓ोрдХ-рдХрд▓्рдпाрдгाрд░्рде рдмुрдж्рдз-рд╡ाрдгी рдХो рдЪिрд░рдХाрд▓ рддрдХ рдЕрд╡िрдХрд▓ рд░ूрдк рдоें рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рд╢ीрдШ्рд░ рд╣ी рдЗрд╕рдХे ‘рд╕ंрдЧाрдпрди’ (рдПрдХ рд╕ाрде рдЧाрдпрди) рдХा рдЖрдпोрдЬрди рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП. рддрдеाрдЧрдд рдХे рдорд╣ाрдкрд░िрдиिрд░्рд╡ाрдг рдХे рддीрди рдоाрд╣ рд╣ोрддे рд╣ी рдкांрдЪ рд╕ौ рдЕрд░्рд╣рди्рддों рдХी рдПрдХ рд╕рднा рд╣ुрдИ рдЬिрд╕рдХे рд╕рднी рд╕рджрд╕्рдп 45 рд╡рд░्рд╖ рдХे рдмुрдж्рдз-рд╢ाрд╕рди рдоें рджिрдП рдЧрдП рдЙрдкрджेрд╢ों рдХे рд╕рдд्рдпрд╕ाрдХ्рд╖ी рдеे. рдЗрди рд▓ोрдЧों рдоें рднिрдХ्рд╖ु рдЖрдиंрдж рдЬैрд╕ा рд╡्рдпрдХ्рддि рднी рдеा рдЬो рдмрдЪрдкрди рд╕े рд╣ी рдЙрдирдХे рд╕ाрде рд░рд╣ा рдеा рдФрд░ рдкिрдЫрд▓े 25 рд╡рд░्рд╖ों рд╕े рддрдеाрдЧрдд рдХे рдиिрдХрдЯрддрдо рд╕ंрдкрд░्рдХ рдоें рд░рд╣ा, рдЬिрд╕े рддрдеाрдЧрдд рдХे рдоुрдЦ рд╕े рдиि:рд╕ृрдд рд╡ाрдгी (рдПрдХ-рдПрдХ рд╢рдм्рдж) рдХंрдард╕्рде рдеी. рдЗрди 500 рдЕрд░्рд╣рди्рддों рдиे рдоिрд▓рдХрд░ рд░ाрдЬрдЧृрд╣ рдоें рдмुрдж्рдз-рд╡ाрдгी рдХा ‘рд╕ंрдЧाрдпрди’ рдХिрдпा. рдЬिрд╕рдоें рд╕рдорд╕्рдд рдмुрдж्рдз-рд╡ाрдгी рдЕрдкрдиे рд╢ुрдж्рдз рд░ूрдк рдоें рд╕рдо्рдкाрджिрдд рдПрд╡ं рд╕ंрдЧ्рд░рд╣िрдд рдХी рдЧрдпी. рдпрд╣ “рдк्рд░рдердо рд╕ंрдЧीрддि” рдХрд╣рд▓ाрдпी.
рддрдеाрдЧрдд рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдкрджेрд╢िрдд рд╕рдж्рдзрд░्рдо рдХो рд╢ुрдж्рдз рд░ूрдк рдоें рдЪिрд░рд╕्рдеाрдпी рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕्рд╡рдпं рддрдеाрдЧрдд рдиे рдпрд╣ рдЖрджेрд╢ рджिрдпा рдеा – “... рдпे рд╡ो рдордпा рдзрдо्рдо рдЕрднिрдЮ्рдЮा рджेрд╕िрддा, рддрдд्рд╡ рд╕рдм्рдмेрд╣ेрд╡ рд╕рдЩ्рдЧрдо्рдо рд╕рдоाрдЧрдо्рдо, рдЕрдд्рдеेрди рдЕрдд्рдеं рдм्рдпрдЮ्рдЮрдиेрди рдм्рдпрдЮ्рдЮрдиं рд╕рдЩ्рдЧाрдпिрддрдм्рдмं, рди рд╡िрд╡рджिрддрдм्рдмं, рдпрдердпिрджं рдм्рд░рд╣्рдордЪрд░िрдпं рдЕрдж्рдзрдиिрдпं рдЪिрд░рдЯ्рдаिрддिрдХं ...।”. – “... рдЬिрди рдзрд░्рдоों рдХो рдоैंрдиे рд╕्рд╡рдпं рдЕрднिрдЬ्рдЮाрдд рдХрд░рдХे рддुрдо्рд╣ें рдЙрдкрджेрд╢िрдд рдХिрдпा рд╣ै, рддुрдо рд╕рдм рдоिрд▓-рдЬुрд▓ рдХрд░ рдмिрдиा рд╡िрд╡ाрдж рдХिрдпे рдЕрд░्рде рдФрд░ рд╡्рдпंрдЬрди рд╕рд╣िрдд рдЙрдирдХा рд╕ंрдЧाрдпрди рдХрд░ो рдЬिрд╕рд╕े рдХी рдпрд╣ рдзрд░्рдоाрдЪрд░рдг рдЪिрд░рд╕्рдеाрдпी рд╣ो ...।”.
рдЕрддः рдмुрдж्рдз рдХे рдорд╣ाрдкрд░िрдиिрд░्рд╡ाрдг рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् рджेрд░-рд╕рд╡ेрд░ рдмुрдж्рдз-рд╡ाрдгी рдХा рд╕ंрдкाрджрди-рд╕ंрдЧाрдпрди рддो рд╣ोрддा рд╣ी, рдкрд░рди्рддु рдЙрд╕े рдЗрддрдиा рд╢ीрдШ्рд░ (рдорд╣ाрдкрд░िрдиिрд░्рд╡ाрдг рдХे рддीрди рдоाрд╣ рд╣ोрддे рд╣ी) рдЖрдпोрдЬिрдд рдХिрдпे рдЬाрдиे рдХे рд▓िрдП рднिрдХ्рд╖ु рд╕ुрднрдж्рд░ рдиिрдоिрдд्рдд рдмрдиा. рд╣рдо рд╕ुрднрдж्рд░ рдХे рдЖрднाрд░ी рд╣ैं.
“рдЪिрд░ं рддिрдЯ्рдарддु рд╕рдж्рдзрдо्рдоो” – “рд╕рдж्рдзрд░्рдо рдЪिрд░рдХाрд▓ рддрдХ рд╕्рдеाрдИ рдмрдиा рд░рд╣े”.
ЁЯМ╖рдмुрдж्рдз-рд╡ाрдгी рдХो рд╢ुрдж्рдз рд░ूрдк рдоें рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦрдиे рдХी рд▓िрдП рдЙрд╕рдХा рдкुрдиः-рдкुрдиः (рдЫः рдмाрд░) рд╕ंрдЧाрдпрди рдХिрдпा рдЧрдпा. рдЫрд╣ों рд╕ंрдЧीрддिрдпों рдХा рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рд╡िрд╡рд░рдг рдиिрдо्рди рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рд╣ै:-
1. рдкрд╣рд▓ा рд╕ंрдЧाрдпрди: рддрдеाрдЧрдд рдХे рдорд╣ाрдкрд░िрдиिрд░्рд╡ाрдг рдХे рддीрди рдорд╣ीрдиे рдмाрдж 544 рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ рдордЧрдз рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЕрдЬाрддрд╢рдд्рд░ु рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдоें рд░ाрдЬрдЧृрд╣ рдХी ‘рд╕рдк्рддрдкрд░्рдгी рдорд╣ाрдкाрд╖ाрди рдЧुрд╣ा’ рдоें рдк्рд░рдердо рд╕ंрдЧीрддि рдХा рдЖрдпोрдЬрди рд╣ुрдЖ, рд╕ंрдЧाрдпрди рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рднрджंрдд рдорд╣ाрдХाрд╢्рдпрдк рдиे рдХी. рднрджंрдд рдЙрдкाрд▓ी рдиे рд╡िрдирдп-рд╕ंрдмंрдзी рдПрд╡ं рдЖрдиंрдж рдиे рдЕрднिрдзрдо्рдо-рд╕ंрдмंрдзी рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рджिрдП. рд╕рднी 500 рдЕрд░рд╣ंрдд рднिрдХ्рд╖ुрдУं рдиे рд╕рдорд░्рдерди рдХिрдпा. 500 рдЕрд░्рд╣рди्рддों рдж्рд╡ाрд░ा рдЧाрдпे рдЬाрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдпрд╣ ‘рдкंрдЪрд╕рддिрдХा рд╕ंрдЧीрддि’ рднी рдХрд╣рд▓ाрдпी рдФрд░ рдпрд╣ рд╕ाрдд рдоाрд╣ рддрдХ рдЪрд▓ी.
2. рджूрд╕рд░ा рд╕ंрдЧाрдпрди: рдк्рд░рдердо рд╕ंрдЧाрдпрди рдХे 100 рд╡рд░्рд╖ рдмाрдж рдж्рд╡िрддीрдп рдзрд░्рдо рд╕ंрдЧीрддि рдХा рдЖрдпोрдЬрди 444 рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ рд╡ैрд╢ाрд▓ी рдХे рд░ाрдЬा рдХाрд▓ाрд╕ोрдХ рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдоें рд╕ंрдкрди्рди рд╣ुрдЖ. рд╕ंрдЧाрдпрди рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рд╕्рдерд╡िрд░ рд░ेрд╡рдд рдиे рдХी. рдЗрд╕рдоें рд╕ाрдд-рд╕ौ рднिрдХ्рд╖ुрдУं рдХे рднाрдЧ рд▓ेрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдпрд╣ ‘рд╕рдд्рддрд╕рддी рд╕ंрдЧाрдпрди’ рдХрд╣рд▓ाрдпा.
3. рддीрд╕рд░ा рд╕ंрдЧाрдпрди: рддृрддीрдп рд╕ंрдЧीрддि рдХा рдЖрдпोрдЬрди 326 рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдзрдо्рдоाрд╕ोрдХ (рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЕрд╢ोрдХ) рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдоें рдкाрдЯрд▓िрдкुрдд्рд░ рдХे рдЕрд╢ोрдХाрд░ाрдо рдоें рд╣ुрдЖ. рд╕्рдерд╡िрд░ рдоोрдЧ्рдЧрд▓िрдкुрдд्рдд рддिрд╕्рд╕ рдиे рдЗрд╕рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рдХी. рдЗрд╕рдоें рдПрдХ рд╣рдЬाрд░ (1000) рдЕрд░рд╣ंрдд рднिрдХ्рд╖ुрдУं рдиे рдиौ рдорд╣ीрдиों рддрдХ рд╕ंрдЧाрдпрди рдХिрдпा. рднрджंрдд рдоोрдЧ्рдЧрд▓िрдкुрдд्рдд рддिрд╕्рд╕ рдж्рд╡ाрд░ा ‘рдоिрде्рдпाрдоाрд░्рдЧिрдпों рдХो рд╢ुрдж्рдз-рдзрд░्рдо рдХी рдУрд░ рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП’ рд▓िрдЦा рдЧрдпा ‘рдХрдеाрд╡рдд्рдеु’ рдиाрдордХ рдмрд╣ु-рдЙрдкрдпोрдЧी рдЧ्рд░рди्рде рдХा рднी рд╕ंрдЧाрдпрди/рд╕ंрдХрд▓рди рдХिрдпा. рдЗрд╕рдоें 500 рдРрд╕े рдк्рд░рд╢्рдиोрдд्рддрд░ों рдХा рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рд╣ै рдЬिрдирд╕े рдмुрдж्рдз рддрдеा рдЙрдирдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдмाрд░े рдоें рдЙрдд्рдкрди्рди рдн्рд░ांрддिрдпों рдХा рдиिрд░ाрдХрд░рдг рд╣ोрддा рд╣ै. рд╕ंрдЧाрдпрди рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЕрд╢ोрдХ рдиे рдзрд░्рдордк्рд░рд╕ाрд░рдг рдХे рд▓िрдП рдиौ рд╕्рдерд╡िрд░ рднिрдХ्рд╖ुрдУं рдХो рд╡िрднिрди्рди рджेрд╢-рдк्рд░рджेрд╢ों рдоें рднेрдЬा.
рдкрд╣рд▓ा, рджूрд╕рд░ा рдФрд░ рддीрд╕рд░ा рд╕ंрдЧाрдпрди рднाрд░рдд рдХी рдкाрд╡рди рднूрдоि рдкрд░ рдЖрдпोрдЬिрдд рд╣ुрдЖ.
4. рдЪौрдеा рд╕ंрдЧाрдпрди: рдЪौрдеा рд╕ंрдЧाрдпрди 29 рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ рд╢्рд░ीрд▓ंрдХा рдоें рд░ाрдЬा рд╡рдЯ्рдЯрдЧाрдордгी рдЕрднрдп рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдоें рдФрд░ рдорд╣ाрд╕्рдерд╡िрд░ рд░рдХ्рдЦिрдд рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рдоें рдкांрдЪ рд╕ौ (500) рддिрдкिрдЯрдХрдзрд░ (рдЬिрди्рд╣ें рдд्рд░िрдкिрдЯрдХ рдХंрдард╕्рде рд╣ै) рднिрдХ्рд╖ुрдУं рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдХुрд╢рд▓ рд╕ंрдкрди्рди рдХिрдпा рдЧрдпा. рдЗрд╕ рд╕ंрдЧीрддि рдХा рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдкрдХ्рд╖ рдпрд╣ рд░рд╣ा рдХि рдЙрди рджिрдиों рддрдХ рд▓ेрдЦрдирдХрд▓ा рдмрд╣ुрдд рдЙрди्рдирдд рд╣ो рдЪुрдХी рдеी, рдЕрддः рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рддिрдкिрдЯрдХ рдФрд░ рдЕрдЯ्рдардХрдеाрдУं рдХे рд╕ंрдЧाрдпрди рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЗрд╕े рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рддाреЬ-рдкрдд्рд░ों рдкрд░ рд▓िрдкिрдмрдж्рдз рднी рдХрд░ рд▓िрдпा рдЧрдпा рдФрд░ рдЕрдиेрдХ рд╕ेрдЯ (рд╕рдоूрд╣) рдмрдиा рдХрд░ рд░рдЦे рдЧрдП. рдмुрдж्рдзाрдиुрдпाрдпी рджेрд╢ों рдоें рд╢्рд░ीрд▓ंрдХा рдХी рдпрд╣ рдмрд╣ुрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднेंрдЯ рд╣ुрдИ. рдЗрд╕рд╕े рдмुрдж्рдз-рд╡ाрдгी рдЕрдкрдиे рд╢ुрдж्рдзрд░ूрдк рдоें рдХाрдпрдо рд░рд╣ी. рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЪрддुрд░्рде рд╕ंрдЧीрддि рдкрд░рдо рдХрд▓्рдпाрдгрдХाрд░िрдгी рд╕िрдж्рдз рд╣ुрдИ.
5. рдкांрдЪрд╡ा рд╕ंрдЧाрдпрди: рд╕्рд╡рд░्рдгрднूрдоि (рдмрд░्рдоा, рдо्рдпांрдоाрд░) рдФрд░ рддрдо्рдмрдкрди्рдиी (рд╢्рд░ीрд▓ंрдХा) рдХा рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рддिрдкिрдЯрдХ рдкрд░, рд╡िрд╢ेрд╖рддः рд╡िрдирдпрдкिрдЯрдХ рдкрд░, рдкрд░рд╕्рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░-рд╡िрдорд░्рд╢ рдХा рдЖрджाрди-рдк्рд░рджाрди рд╣ोрддा рд░рд╣ा. рдкांрдЪрд╡े рдзрд░्рдо рд╕ंрдЧाрдпрди рдХा рдЖрдпोрдЬрди рднрдЧрд╡ाрди рдмुрдж्рдз рдХे рдорд╣ाрдкрд░िрдиिрд░्рд╡ाрдг рдХे 2400 рд╡рд░्рд╖ рдмाрдж рд╕рди् 1871 рдоें рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдмрд░рдоी рдирд░ेрд╢ рдоिं-рдбो-рдоिрди рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдоें рдмрд░्рдоा рдХे рдоांрдбрд▓े рдирдЧрд░ рдоें рд╣ुрдЖ. рдЕрддः рдЗрд╕рдоें 2400 рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╡िрдж्рд╡ाрди рднिрдХ्рд╖ुрдУं рдиे рднाрдЧ рд▓िрдпा, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдкांрдЪ рдорд╣ीрдиे рдоें рдмुрдж्рдз-рд╡ाрдгी рдХा рд╕ंрдЧाрдпрди рдкूрд░ा рдХिрдпा рд╡ рдорд╣ाрд╕्рдерд╡िрд░ рднрджंрдд рдК рдЬाрдЧрд░ाрднिрд╡ंрд╢, рднрджंрдд рдК рдиाрд░िंрджाрднिрдзрдЬ, рднрджंрдд рдК рд╕ुрдоंрдЧрд▓ рд╕ाрдоी рдиे рдмाрд░ी-рдмाрд░ी рд╕े рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рдХी.
рддाреЬ-рдкрдд्рд░ों рдХी рдЖрдпु рдмрд╣ुрдд рдХрдо рд╣ोрддी рд╣ै рдЕрддः рдХुрдЫ рдЕрдиुрднрд╡ी рдХрд▓ाрдХाрд░ों рдХो рд╕ाрде рд▓ेрдХрд░ рднिрдХ्рд╖ुрдУं рдиे рд╕ाрд░े рддिрдкिрдЯрдХ рдХो 729 рд╕ंрдЧрдорд░рдорд░ рдХी рдкрдЯ्рдЯिрдпों рдкрд░ рдХुрд░ेрджрдХрд░ (рдЦुрджрд╡ाрдХрд░) рдЕंрдХिрдд рдХрд░ рджिрдпा, рддाрдХि рддрдеाрдЧрдд рдХी рд╡ाрдгी рдЪिрд░рд╕्рдеाрдпी рд╣ो рд╕рдХे. рдмрд░рдоी рдирд░ेрд╢ рдоिं-рдбो-рдоिрди рдиे рдоांрдбрд▓े рдХी рдкрд╣ाреЬी рдХे рдЪрд░рдгों рдоें рдЗрди 729 рд╕ंрдЧрдорд░рдорд░ рдХी рдкрдЯ्рдЯिрдпों рдкрд░ рдоुрдХुрдЯрдиुрдоा рдЪैрдд्рдп рдмрдиा рдХрд░ рднрд╡्рдп рдФрд░ рджрд░्рд╢рдиीрдп рдмрдиा рджिрдпा. рдпрд╣ рд╕ंрд╕ाрд░ рдХी рд╕рдмрд╕े рдмреЬी рдкुрд╕्рддрдХ рд╣ै.
6. рдЫрдЯा рд╕ंрдЧाрдпрди: рдЫрдЯा рд╕ंрдЧाрдпрди рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдмрд░्рдоी рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдК рдиू рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдоें 17 рдордИ, рд╕рди् 1954 рдоें рд░ंрдЧूрди рдХे рдХрдмाрдП рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЖрдпोрдЬिрдд рд╣ुрдЖ. рдпрд╣ाँ рдк्рд░рдердо рд╕ंрдЧाрдпрди рдХी рдорд╣ाрдкाрд╖ाрдг рдЧुрд╣ा рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рдПрдХ рд╡िрд╢ाрд▓ рдХृрдд्рд░िрдо рд╕рднाрдХрдХ्рд╖ рдмрдиाрдпा рдЧрдпा.
1954 рдоें рднрдЧрд╡ाрди рдмुрдж्рдз рдХे рдорд╣ाрдкрд░िрдиिрд░्рд╡ाрдг рдХे 2500 рд╡рд░्рд╖ рдкूрд░े рд╣ो рдЪुрдХे рдеे. рдпрд╣ рдк्рд░рдердо рдмुрдж्рдзрд╢ाрд╕рди рдХा рдЕंрддिрдо рд╡рд░्рд╖ рдеा. рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрд╕ рд╕ंрдЧाрдпрди рдоें 2500 рдк्рд░рдмुрдж्рдз рднिрдХ्рд╖ुрдУं рдиे рднाрдЧ рд▓िрдпा. рдЗрд╕рдоें рдмрд░्рдоा (рдо्рдпांрдоाрд░) рдХे рднिрдХ्рд╖ुрдУं рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╢्рд░ीрд▓ंрдХा, рдХрдо्рдмोрдбिрдпा, рднाрд░рдд, рд▓ाрдУрд╕, рдиेрдкाрд▓ рдФрд░ рд╡िрдпрддрдиाрдо рд╕рд╣िрдд рдЕрдиेрдХ рджेрд╢ों рдХे рдк्рд░рдмुрдж्рдз рднिрдХ्рд╖ु рдЗрд╕ рд╕ंрдЧाрдпрди рдоें рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╣ुрдП. рднाрд░рдд рдХो рдЫोреЬ рдХрд░, рд╕рднी рджेрд╢ों рдХे рднिрдХ्рд╖ु “рдЕрдкрдиी-рдЕрдкрдиी рд▓िрдкि рдХा рддिрдкिрдЯрдХ” рд╕ाрде рд▓ाрдпे. рд╕рднी рджेрд╢ों рдХी рд╡ाрдгी рдХे рдкрд░рд╕्рдкрд░ рдоिрд▓ाрди рд╕े рдпрд╣ рдкाрдпा рдЧрдпा рдХि рднрд▓े рд╣ी рд╣рд░ рджेрд╢ рдХी рдЕрдкрдиी-рдЕрдкрдиी рд▓िрдкि рдФрд░ рдЕрдкрдиा-рдЕрдкрдиा рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рд╣ै, рдкрд░ рднрдЧрд╡ाрди् рдХी рд╡ाрдгी рдоें рдХोрдИ рдЕंрддрд░ рдирд╣ीं рд╣ै. рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рджेрд╢ों рдоें рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдмुрдж्рдзрд╡ाрдгी 2000 рд╡рд░्рд╖ों рдХे рдЕंрддрд░ाрд▓ рдХे рдмाрдж рднी рд╕ाрдоाрди рдкाрдпी рдЧрдпी. рд╡рд╣ рд╕рд░्рд╡рдд्рд░ рдПрдХ рдЬैрд╕ी рд╣ै. рджрд░рдЕрд╕рд▓ рдмुрдж्рдзाрд╡ाрдгी рдХे рдкाрда рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХрд░рдиा рдмрд╣ुрдд рдмреЬा рдЕрдХुрд╢рд▓ рдХрд░्рдо рд╕рдордЭा рдЬाрддा рдеा. рдЗрд╕ рд╕ंрдЧाрдпрди рдоें рднрджंрдд рдорд╣рд╕ी рдиे рдзрд░्рдо-рд╕ंрдмंрдзी рдк्рд░рд╢्рди рдкूрдЫे рдФрд░ рднрджंрдд рд╡िрдЪिрдд्рддрд╕ाрд░ाрднिрд╡ंрд╕ рдиे рд╡िрдж्рд╡рдд्рддाрдкूрд░्рдг рдФрд░ рд╕ंрддोрд╖рдЬрдирдХ рдЙрдд्рддрд░ рджिрдП. рднрджंрдд рд╡िрдЪिрдд्рддрд╕ाрд░ाрднिрд╡ंрд╕ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдмрд░्рдоा рдХे рддिрдкिрдЯрдХрдзрд░ (рдЬिрди्рд╣ें рдд्рд░िрдкिрдЯрдХ рдХंрдард╕्рде рд╣ै) рд╣ैं. рдмрд░рдоा рдоें рдЖрдЬ рднी (2015 рдоें) рдЕрдиेрдХ рддिрдкिрдЯрдХрдзрд░ рд╣ैं.
рдпрд╣ рд╕ंрдЧाрдпрди рджो рд╡рд░्рд╖ рддрдХ рдЪрд▓ा рдФрд░ рдордИ 1956 рдоें рдкूрд░ा рд╣ुрдЖ. 1954-55 рдк्рд░рдердо рдмुрдж्рдзрд╢ाрд╕рди (2500 рд╡рд░्рд╖) рдХा рдЕंрддिрдо рд╡рд░्рд╖ рдеा рдФрд░ 1955-56 рдж्рд╡िрддीрдп рдмुрдж्рдзрд╢ाрд╕рди (2500 рд╡рд░्рд╖) рдХा рдк्рд░рдердо рд╡рд░्рд╖ рдеा. рдЗрд╕ рд╕ंрдЧाрдпрди рддрдХ рдоुрдж्рд░рдг рдХрд▓ा рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ो рдЪुрдХी рдеी. рдЕрддः рд╕рдорд╕्рдд рдмुрдж्рдз-рд╡ाрдгी (рдкाрд▓ि рд╕ाрд╣िрдд्рдп) рдмрд░рдоी рд▓िрдкि рдоें рдоुрдж्рд░िрдд рд╣ोрдХрд░ рдкुрд╕्рддрдХों рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ो рдЧрдпी. рдЗрд╕рд╕े рдмुрдж्рдзрд╡ाрдгी рдХो рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рд╕्рдеाрдпिрдд्рд╡ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ो рдЧрдпा. рднाрд░рдд рдХी рдЗрдЧрддрдкुрд░ी рдирдЧрд░ी рдХे “рд╡िрдкрд╢्рдпрдиा рд╡िрд╢्рд╡ рд╡िрдж्рдпाрдкीрда” рд╕ंрд╕्рдеा рдиे рджेрд╡рдиाрдЧрд░ी рдоें рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рддिрдкिрдЯрдХ, рдЕрд░्рдердХрдеाрдУं, рдЯीрдХाрдУं рдФрд░ рдЕрдиुрдЯीрдХाрдУं рд╕рд╣िрдд 140 рд╕ुрди्рджрд░ рдЧ्рд░ंрдеों (Paper life 400yrs) рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХрд░ рдмुрдж्рдз рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдкंрдбिрддों рдХो рдиि:рд╢ुрд▓्рдХ рднेंрдЯ рджिрдпा. рдЗрддрдиा рд╣ी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕ीрдбी-рд░ोрдо рдоें рджेрд╡рдиाрдЧрд░ी, рд░ोрдорди, рд╕िंрд╣рд▓ी, рдмрд░рдоी, рдеाрдИ, рдХрдо्рдмोрдбिрдпрди (рдЦрдоेрд░), рдоंрдЧोрд▓िрдпрди рдЗрди рд╕ाрдд рд▓िрдкिрдпों рдоें рд╕ाрд░ा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдиिрд╡ेрд╢िрдд рдХिрдпा. рдЕрдм рдЗрд╕े рд╕рд░्рд╡рд╕ुрд▓рдн рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рднाрд░рдд рдХी рдЕрди्рдп рднाрд╖ाрдУं рдпрдеा – рдХрди्рдиреЬ, рдорд▓рдпाрд▓рдо, рддेрд▓ुрдЧु, рдЧुрд░ुрдоुрдЦी, рдЧुрдЬрд░ाрддी, рдмंрдЧрд▓ा, рддिрдм्рдмрддी рдЖрджि рд▓िрдкिрдпों рдоें рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдкрд░ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░ा рджिрдпा рд╣ै. (Entire “Tipitak” can be downloaded FREE from - www.dhamma.org)
рдмрд░्рдоा рдиे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╣ी рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдкीреЭी-рджрд░-рдкीреЭी рдЧुрд░ु-рд╢िрд╖्рдп рдкрд░рдо्рдкрд░ा рд╕े рддрдеाрдЧрдд рдХी рд╕ाрдзрдиा (рд╡िрдкрд╢्рдпрдиा) рдХो рднी рд╕ंрднाрд▓рдХрд░ рд░рдЦा.
рдЗрд╕ рд╕ंрдЧाрдпрди рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд рдж्рд╡िрддीрдп рдмुрдж्рдзрд╢ाрд╕рди (>1955-56) рдЖрд░рдо्рдн рд╣ोрдиे рдкрд░ рдкूрдЬ्рдп рднрджंрдд рд▓ैрдбी рд╕рдпाрдбो рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖िрдд рдк्рд░рдердо рдЧृрд╣рд╕्рде рдзрд░्рдоाрдЖрдЪाрд░्рдп рд╕рдпाрддैрдЬी рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖िрдд рдкрд░рдо рдкूрдЬ्рдп рдК рдмा рдЦिрди рд╡िрд╢्рд╡ рд╡िрд╢्рд░ुрдд рд╡िрдкрд╢्рдпрдиाрдЪाрд░्рдп рд╣ुрдП. рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХेрд╡рд▓ рдмрд░्рдоिрдпों рдХो рд╣ी рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рд╡िрджेрд╢ी рдЧृрд╣рд╕्рдеों рдХो рднी рд╡िрдкрд╢्рдпрдиा рд╕िрдЦाрдИ. рдЗрд╕ рд╡िрдкрд╢्рдпрдиा рд╡िрдж्рдпा рдХो рднाрд░рдд рд╕рджिрдпों рдкрд╣рд▓े рдЦो рдЪुрдХा рдеा. рдпрд╣ рд╡िрдж्рдпा рднाрд░рдд рдЖрдпी (1969 рдоें) рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ाँ рдЬреЬें рдЬрдоाрдХрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдлैрд▓ рд░рд╣ी рд╣ै.
рд╣рдо рдЖрднाрд░ी рд╣ैं рд▓ाрдУрд╕, рдХрдо्рдмोрдбिрдпा, рдеाрдИрд▓ैंрдб, рд╢्рд░ीрд▓ंрдХा, рдмрд░्рдоा рдПрд╡ं рдЕрди्рдп рджेрд╢ों рдХे рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдкिрдЫрд▓े 2200 рд╡рд░्рд╖ों рд╕े рдЖрдЬ рддрдХ рдмुрдж्рдзрд╡ाрдгी рдХो рдЕрдкрдиे рд╢ुрдж्рдз рд░ूрдк рдоें рдХाрдпрдо рд░рдЦा. рдЕрддः рдЬिрд╕ рдмुрдж्рдзрд╡ाрдгी рдкрд░ рдЖрдЬ рдХाрдо рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै рд╡рд╣ рддрдеाрдЧрдд рдХे рдоुрдЦ рд╕े рдиिःрд╕ृрдд рд╡ाрдгी рд╣ै, рдФрд░ рд╕рд░्рд╡рдеा рдк्рд░рдоाрдгिрдХ рд╣ै.
(рд╕्рдд्рд░ोрдд: рдкाрд▓ी рд╡ांрдЧ्рдордп рдд्рд░िрдкिрдЯрдХ, рд╡ि. рд╡ि. рд╡ि.)
–-------------------- -----------------------
рд╕िрдж्рдзाрд░्рде рдЧौрддрдо 35 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╕рдо्рдпрдХ-рд╕рдо्рдмुрдж्рдз рд╣ुрдП рдеे рдФрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे 80 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдкрдХी рд╣ुрдпी рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╢рд░ीрд░ рдЫोреЬा рдеा. рдЗрд╕ рдмीрдЪ 45 рд╡рд░्рд╖ों рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे 82000 рдЙрдкрджेрд╢ (рд╕ुрдд्рдд) рдХрд╣े рдеे. рдЙрдирдХे рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХे рдкрд╣ुँрдЪे рд╣ुрдП рд╢्рд░ाрд╡рдХ рдЕрд░्рд╣рди्рддों рдиे рднी 2000 рдЙрдкрджेрд╢ рджिрдП рдеे, рдЬो рдЕрдд्рдпंрдд рд╕ाрд░рдЧрд░्рднिрдд рдеे. рд╕рдордЭрджाрд░ рд▓ोрдЧों рдиे рдЗрди 84000 рдЙрдкрджेрд╢ों рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХрд░ рдЗрдирдХा рддीрди рдкिрдЯрдХों (рдзाрд░्рдоिрдХ рд╡ाрдЩрдордп) рдоे рд╕ंрдкाрджрди рдХिрдпा рдЬो “рддिрдкिрдЯрдХ” рдХрд╣рд▓ाрдпा.
1. рд╡िрдирдп рдкिрдЯрдХ: рд╡िрдирдп рдкिрдЯрдХ рдоें рднिрдХ्рд╖ुрдУं рдПрд╡ं рднिрдХ्рд╖ुрдгिрдпों рдХे рд╡िрдирдп (рдиिрдпрдоों) рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╣ै.
2. рд╕ुрдд्рдд рдкिрдЯрдХ: рд╕ुрдд्рдд рдкिрдЯрдХ рдоें рд╕ाрдоाрди्рдп рд▓ोрдЧों (рдЧृрд╣ी-рд╕ाрдзрдХों) рдХो рджिрдП рдЧрдП рдЙрдкрджेрд╢ों рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╣ै.
3. рдЕрднिрдзрдо्рдо рдкिрдЯрдХ: рдЕрднिрдзрдо्рдо рдкिрдЯрдХ рдоें рд╢рд░ीрд░ рдФрд░ рдЪिрдд्рдд рдХे рдкрд░рд╕्рдкрд░ рд╕ंрдпोрдЧ рд╡ рдк्рд░рднाрд╡ рдХे рдПрд╡ं рдз्рдпाрди рдХी рдЙрдЪ्рдЪ рдЕрд╡рд╕्рдеाрдУं рдХे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╣ै.
рдпे рддीрдиों рдкिрдЯрдХ рдХाрд▓ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рди рд╣ोрдХрд░ рд╡िрд╖рдпाрдиुрд╕ाрд░ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣िрдд рд╣ैं. рдмреЬे-рдмреЬे рд╕ुрдд्рдд ‘рджीрдШ рдиिрдХाрдп’ рдоें рдХुрдЫ рдЫोрдЯे ‘рдордЬ्рдЭिрдо рдиिрдХाрдп’ рдоें – рдХुрдЫ рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣िрдд рд╣ै. рдЙрди рджिрдиों рд╕рднी рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдУं рдХे рдзाрд░्рдоिрдХ рд╡ाрдЩрдордп рд╢्рд░ुрддी рдФрд░ рд╕्рдоृрддि рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╣ी рдЕрдХ्рд╖ुрдг्рдг рд░рдЦे рдЬाрддे рдеे. рддрдм рдпрд╣ी рдк्рд░рдеा рдеी.
рд╕рдо्рдпрдХ-рд╕рдо्рдмुрдж्рдз рдиे рдЬрдм рдорд╣ाрдкрд░िрдиिрд░्рд╡ाрдг рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдпा рддрдм рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рдШрдЯрдиा рдШрдЯी. рд╡ृрдж्рдзाрд╡рд╕्рдеा рдоें рдк्рд░рд╡्рд░рдЬिрдд рд╣ुрдП рдПрдХ рдирдП рднिрдХ्рд╖ु рд╕ुрднрдж्рд░ рдиे рдЕрдкрдиी рдмाрд▓-рдмुрдж्рдзि рдХे рдХाрд░рдг рддрдеाрдЧрдд рдХे рдорд╣ाрдкрд░िрдиिрд░्рд╡ाрдг рдХी рд╕ूрдЪрдиा рдкाрдиे рдкрд░ рд╣рд░्рд╖ рдк्рд░рдЧрдЯ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдпрд╣ рдШोрд╖рдгा рдХी рдХि - ‘рд╣рдо рдЙрд╕ рдорд╣ाрд╢्рд░рдордг рдХे рдЖрджेрд╢ों рд╕े рдоुрдХ्рдд рд╣ो рдЧрдП рд╣ै, рдЕрдм рд╣рдоाрд░ी рдЬो рдЗрдЪ्рдЫा рд╣ोрдЧी рд╡рд╣ी рдХрд░ेंрдЧे’.
рдХीрдЪреЬ рдоें рд╕े рдХрдорд▓ рдХी рднाँрддी - рдХрднी-рдХрднी рдШोрд░ рдЕрдоंрдЧрд▓ рдоें рд╕े рднी рдорд╣ाрдоंрдЧрд▓ рдХा рдк्рд░ाрджुрд░्рднाрд╡ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै. рдпрд╣ी рд╣ुрдЖ. рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХे рд╕рдордЭрджाрд░ рд▓ोрдЧों рдХा рдоाрдеा рдардирдХा. рджूрд░рджрд░्рд╢ी рдорд╣ाрд╕्рдерд╡िрд░ рдорд╣ाрдХрд╢्рдпрдк рдиे рд╕ुрднрдж्рд░ рдХे рд╢рдм्рджों рдХो рд╕ुрдирдХрд░ рддрдд्рдХ्рд╖рдг рдпрд╣ рдиिрд░्рдгрдп рдХिрдпा рдХि рд▓ोрдХ-рдХрд▓्рдпाрдгाрд░्рде рдмुрдж्рдз-рд╡ाрдгी рдХो рдЪिрд░рдХाрд▓ рддрдХ рдЕрд╡िрдХрд▓ рд░ूрдк рдоें рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рд╢ीрдШ्рд░ рд╣ी рдЗрд╕рдХे ‘рд╕ंрдЧाрдпрди’ (рдПрдХ рд╕ाрде рдЧाрдпрди) рдХा рдЖрдпोрдЬрди рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП. рддрдеाрдЧрдд рдХे рдорд╣ाрдкрд░िрдиिрд░्рд╡ाрдг рдХे рддीрди рдоाрд╣ рд╣ोрддे рд╣ी рдкांрдЪ рд╕ौ рдЕрд░्рд╣рди्рддों рдХी рдПрдХ рд╕рднा рд╣ुрдИ рдЬिрд╕рдХे рд╕рднी рд╕рджрд╕्рдп 45 рд╡рд░्рд╖ рдХे рдмुрдж्рдз-рд╢ाрд╕рди рдоें рджिрдП рдЧрдП рдЙрдкрджेрд╢ों рдХे рд╕рдд्рдпрд╕ाрдХ्рд╖ी рдеे. рдЗрди рд▓ोрдЧों рдоें рднिрдХ्рд╖ु рдЖрдиंрдж рдЬैрд╕ा рд╡्рдпрдХ्рддि рднी рдеा рдЬो рдмрдЪрдкрди рд╕े рд╣ी рдЙрдирдХे рд╕ाрде рд░рд╣ा рдеा рдФрд░ рдкिрдЫрд▓े 25 рд╡рд░्рд╖ों рд╕े рддрдеाрдЧрдд рдХे рдиिрдХрдЯрддрдо рд╕ंрдкрд░्рдХ рдоें рд░рд╣ा, рдЬिрд╕े рддрдеाрдЧрдд рдХे рдоुрдЦ рд╕े рдиि:рд╕ृрдд рд╡ाрдгी (рдПрдХ-рдПрдХ рд╢рдм्рдж) рдХंрдард╕्рде рдеी. рдЗрди 500 рдЕрд░्рд╣рди्рддों рдиे рдоिрд▓рдХрд░ рд░ाрдЬрдЧृрд╣ рдоें рдмुрдж्рдз-рд╡ाрдгी рдХा ‘рд╕ंрдЧाрдпрди’ рдХिрдпा. рдЬिрд╕рдоें рд╕рдорд╕्рдд рдмुрдж्рдз-рд╡ाрдгी рдЕрдкрдиे рд╢ुрдж्рдз рд░ूрдк рдоें рд╕рдо्рдкाрджिрдд рдПрд╡ं рд╕ंрдЧ्рд░рд╣िрдд рдХी рдЧрдпी. рдпрд╣ “рдк्рд░рдердо рд╕ंрдЧीрддि” рдХрд╣рд▓ाрдпी.
рддрдеाрдЧрдд рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдкрджेрд╢िрдд рд╕рдж्рдзрд░्рдо рдХो рд╢ुрдж्рдз рд░ूрдк рдоें рдЪिрд░рд╕्рдеाрдпी рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕्рд╡рдпं рддрдеाрдЧрдд рдиे рдпрд╣ рдЖрджेрд╢ рджिрдпा рдеा – “... рдпे рд╡ो рдордпा рдзрдо्рдо рдЕрднिрдЮ्рдЮा рджेрд╕िрддा, рддрдд्рд╡ рд╕рдм्рдмेрд╣ेрд╡ рд╕рдЩ्рдЧрдо्рдо рд╕рдоाрдЧрдо्рдо, рдЕрдд्рдеेрди рдЕрдд्рдеं рдм्рдпрдЮ्рдЮрдиेрди рдм्рдпрдЮ्рдЮрдиं рд╕рдЩ्рдЧाрдпिрддрдм्рдмं, рди рд╡िрд╡рджिрддрдм्рдмं, рдпрдердпिрджं рдм्рд░рд╣्рдордЪрд░िрдпं рдЕрдж्рдзрдиिрдпं рдЪिрд░рдЯ्рдаिрддिрдХं ...।”. – “... рдЬिрди рдзрд░्рдоों рдХो рдоैंрдиे рд╕्рд╡рдпं рдЕрднिрдЬ्рдЮाрдд рдХрд░рдХे рддुрдо्рд╣ें рдЙрдкрджेрд╢िрдд рдХिрдпा рд╣ै, рддुрдо рд╕рдм рдоिрд▓-рдЬुрд▓ рдХрд░ рдмिрдиा рд╡िрд╡ाрдж рдХिрдпे рдЕрд░्рде рдФрд░ рд╡्рдпंрдЬрди рд╕рд╣िрдд рдЙрдирдХा рд╕ंрдЧाрдпрди рдХрд░ो рдЬिрд╕рд╕े рдХी рдпрд╣ рдзрд░्рдоाрдЪрд░рдг рдЪिрд░рд╕्рдеाрдпी рд╣ो ...।”.
рдЕрддः рдмुрдж्рдз рдХे рдорд╣ाрдкрд░िрдиिрд░्рд╡ाрдг рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् рджेрд░-рд╕рд╡ेрд░ рдмुрдж्рдз-рд╡ाрдгी рдХा рд╕ंрдкाрджрди-рд╕ंрдЧाрдпрди рддो рд╣ोрддा рд╣ी, рдкрд░рди्рддु рдЙрд╕े рдЗрддрдиा рд╢ीрдШ्рд░ (рдорд╣ाрдкрд░िрдиिрд░्рд╡ाрдг рдХे рддीрди рдоाрд╣ рд╣ोрддे рд╣ी) рдЖрдпोрдЬिрдд рдХिрдпे рдЬाрдиे рдХे рд▓िрдП рднिрдХ्рд╖ु рд╕ुрднрдж्рд░ рдиिрдоिрдд्рдд рдмрдиा. рд╣рдо рд╕ुрднрдж्рд░ рдХे рдЖрднाрд░ी рд╣ैं.
“рдЪिрд░ं рддिрдЯ्рдарддु рд╕рдж्рдзрдо्рдоो” – “рд╕рдж्рдзрд░्рдо рдЪिрд░рдХाрд▓ рддрдХ рд╕्рдеाрдИ рдмрдиा рд░рд╣े”.
ЁЯМ╖рдмुрдж्рдз-рд╡ाрдгी рдХो рд╢ुрдж्рдз рд░ूрдк рдоें рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦрдиे рдХी рд▓िрдП рдЙрд╕рдХा рдкुрдиः-рдкुрдиः (рдЫः рдмाрд░) рд╕ंрдЧाрдпрди рдХिрдпा рдЧрдпा. рдЫрд╣ों рд╕ंрдЧीрддिрдпों рдХा рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рд╡िрд╡рд░рдг рдиिрдо्рди рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рд╣ै:-
1. рдкрд╣рд▓ा рд╕ंрдЧाрдпрди: рддрдеाрдЧрдд рдХे рдорд╣ाрдкрд░िрдиिрд░्рд╡ाрдг рдХे рддीрди рдорд╣ीрдиे рдмाрдж 544 рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ рдордЧрдз рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЕрдЬाрддрд╢рдд्рд░ु рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдоें рд░ाрдЬрдЧृрд╣ рдХी ‘рд╕рдк्рддрдкрд░्рдгी рдорд╣ाрдкाрд╖ाрди рдЧुрд╣ा’ рдоें рдк्рд░рдердо рд╕ंрдЧीрддि рдХा рдЖрдпोрдЬрди рд╣ुрдЖ, рд╕ंрдЧाрдпрди рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рднрджंрдд рдорд╣ाрдХाрд╢्рдпрдк рдиे рдХी. рднрджंрдд рдЙрдкाрд▓ी рдиे рд╡िрдирдп-рд╕ंрдмंрдзी рдПрд╡ं рдЖрдиंрдж рдиे рдЕрднिрдзрдо्рдо-рд╕ंрдмंрдзी рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рджिрдП. рд╕рднी 500 рдЕрд░рд╣ंрдд рднिрдХ्рд╖ुрдУं рдиे рд╕рдорд░्рдерди рдХिрдпा. 500 рдЕрд░्рд╣рди्рддों рдж्рд╡ाрд░ा рдЧाрдпे рдЬाрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдпрд╣ ‘рдкंрдЪрд╕рддिрдХा рд╕ंрдЧीрддि’ рднी рдХрд╣рд▓ाрдпी рдФрд░ рдпрд╣ рд╕ाрдд рдоाрд╣ рддрдХ рдЪрд▓ी.
2. рджूрд╕рд░ा рд╕ंрдЧाрдпрди: рдк्рд░рдердо рд╕ंрдЧाрдпрди рдХे 100 рд╡рд░्рд╖ рдмाрдж рдж्рд╡िрддीрдп рдзрд░्рдо рд╕ंрдЧीрддि рдХा рдЖрдпोрдЬрди 444 рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ рд╡ैрд╢ाрд▓ी рдХे рд░ाрдЬा рдХाрд▓ाрд╕ोрдХ рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдоें рд╕ंрдкрди्рди рд╣ुрдЖ. рд╕ंрдЧाрдпрди рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рд╕्рдерд╡िрд░ рд░ेрд╡рдд рдиे рдХी. рдЗрд╕рдоें рд╕ाрдд-рд╕ौ рднिрдХ्рд╖ुрдУं рдХे рднाрдЧ рд▓ेрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдпрд╣ ‘рд╕рдд्рддрд╕рддी рд╕ंрдЧाрдпрди’ рдХрд╣рд▓ाрдпा.
3. рддीрд╕рд░ा рд╕ंрдЧाрдпрди: рддृрддीрдп рд╕ंрдЧीрддि рдХा рдЖрдпोрдЬрди 326 рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдзрдо्рдоाрд╕ोрдХ (рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЕрд╢ोрдХ) рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдоें рдкाрдЯрд▓िрдкुрдд्рд░ рдХे рдЕрд╢ोрдХाрд░ाрдо рдоें рд╣ुрдЖ. рд╕्рдерд╡िрд░ рдоोрдЧ्рдЧрд▓िрдкुрдд्рдд рддिрд╕्рд╕ рдиे рдЗрд╕рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рдХी. рдЗрд╕рдоें рдПрдХ рд╣рдЬाрд░ (1000) рдЕрд░рд╣ंрдд рднिрдХ्рд╖ुрдУं рдиे рдиौ рдорд╣ीрдиों рддрдХ рд╕ंрдЧाрдпрди рдХिрдпा. рднрджंрдд рдоोрдЧ्рдЧрд▓िрдкुрдд्рдд рддिрд╕्рд╕ рдж्рд╡ाрд░ा ‘рдоिрде्рдпाрдоाрд░्рдЧिрдпों рдХो рд╢ुрдж्рдз-рдзрд░्рдо рдХी рдУрд░ рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП’ рд▓िрдЦा рдЧрдпा ‘рдХрдеाрд╡рдд्рдеु’ рдиाрдордХ рдмрд╣ु-рдЙрдкрдпोрдЧी рдЧ्рд░рди्рде рдХा рднी рд╕ंрдЧाрдпрди/рд╕ंрдХрд▓рди рдХिрдпा. рдЗрд╕рдоें 500 рдРрд╕े рдк्рд░рд╢्рдиोрдд्рддрд░ों рдХा рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рд╣ै рдЬिрдирд╕े рдмुрдж्рдз рддрдеा рдЙрдирдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдмाрд░े рдоें рдЙрдд्рдкрди्рди рдн्рд░ांрддिрдпों рдХा рдиिрд░ाрдХрд░рдг рд╣ोрддा рд╣ै. рд╕ंрдЧाрдпрди рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЕрд╢ोрдХ рдиे рдзрд░्рдордк्рд░рд╕ाрд░рдг рдХे рд▓िрдП рдиौ рд╕्рдерд╡िрд░ рднिрдХ्рд╖ुрдУं рдХो рд╡िрднिрди्рди рджेрд╢-рдк्рд░рджेрд╢ों рдоें рднेрдЬा.
рдкрд╣рд▓ा, рджूрд╕рд░ा рдФрд░ рддीрд╕рд░ा рд╕ंрдЧाрдпрди рднाрд░рдд рдХी рдкाрд╡рди рднूрдоि рдкрд░ рдЖрдпोрдЬिрдд рд╣ुрдЖ.
4. рдЪौрдеा рд╕ंрдЧाрдпрди: рдЪौрдеा рд╕ंрдЧाрдпрди 29 рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ рд╢्рд░ीрд▓ंрдХा рдоें рд░ाрдЬा рд╡рдЯ्рдЯрдЧाрдордгी рдЕрднрдп рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдоें рдФрд░ рдорд╣ाрд╕्рдерд╡िрд░ рд░рдХ्рдЦिрдд рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рдоें рдкांрдЪ рд╕ौ (500) рддिрдкिрдЯрдХрдзрд░ (рдЬिрди्рд╣ें рдд्рд░िрдкिрдЯрдХ рдХंрдард╕्рде рд╣ै) рднिрдХ्рд╖ुрдУं рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдХुрд╢рд▓ рд╕ंрдкрди्рди рдХिрдпा рдЧрдпा. рдЗрд╕ рд╕ंрдЧीрддि рдХा рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдкрдХ्рд╖ рдпрд╣ рд░рд╣ा рдХि рдЙрди рджिрдиों рддрдХ рд▓ेрдЦрдирдХрд▓ा рдмрд╣ुрдд рдЙрди्рдирдд рд╣ो рдЪुрдХी рдеी, рдЕрддः рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рддिрдкिрдЯрдХ рдФрд░ рдЕрдЯ्рдардХрдеाрдУं рдХे рд╕ंрдЧाрдпрди рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЗрд╕े рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рддाреЬ-рдкрдд्рд░ों рдкрд░ рд▓िрдкिрдмрдж्рдз рднी рдХрд░ рд▓िрдпा рдЧрдпा рдФрд░ рдЕрдиेрдХ рд╕ेрдЯ (рд╕рдоूрд╣) рдмрдиा рдХрд░ рд░рдЦे рдЧрдП. рдмुрдж्рдзाрдиुрдпाрдпी рджेрд╢ों рдоें рд╢्рд░ीрд▓ंрдХा рдХी рдпрд╣ рдмрд╣ुрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднेंрдЯ рд╣ुрдИ. рдЗрд╕рд╕े рдмुрдж्рдз-рд╡ाрдгी рдЕрдкрдиे рд╢ुрдж्рдзрд░ूрдк рдоें рдХाрдпрдо рд░рд╣ी. рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЪрддुрд░्рде рд╕ंрдЧीрддि рдкрд░рдо рдХрд▓्рдпाрдгрдХाрд░िрдгी рд╕िрдж्рдз рд╣ुрдИ.
5. рдкांрдЪрд╡ा рд╕ंрдЧाрдпрди: рд╕्рд╡рд░्рдгрднूрдоि (рдмрд░्рдоा, рдо्рдпांрдоाрд░) рдФрд░ рддрдо्рдмрдкрди्рдиी (рд╢्рд░ीрд▓ंрдХा) рдХा рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рддिрдкिрдЯрдХ рдкрд░, рд╡िрд╢ेрд╖рддः рд╡िрдирдпрдкिрдЯрдХ рдкрд░, рдкрд░рд╕्рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░-рд╡िрдорд░्рд╢ рдХा рдЖрджाрди-рдк्рд░рджाрди рд╣ोрддा рд░рд╣ा. рдкांрдЪрд╡े рдзрд░्рдо рд╕ंрдЧाрдпрди рдХा рдЖрдпोрдЬрди рднрдЧрд╡ाрди рдмुрдж्рдз рдХे рдорд╣ाрдкрд░िрдиिрд░्рд╡ाрдг рдХे 2400 рд╡рд░्рд╖ рдмाрдж рд╕рди् 1871 рдоें рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдмрд░рдоी рдирд░ेрд╢ рдоिं-рдбो-рдоिрди рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдоें рдмрд░्рдоा рдХे рдоांрдбрд▓े рдирдЧрд░ рдоें рд╣ुрдЖ. рдЕрддः рдЗрд╕рдоें 2400 рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╡िрдж्рд╡ाрди рднिрдХ्рд╖ुрдУं рдиे рднाрдЧ рд▓िрдпा, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдкांрдЪ рдорд╣ीрдиे рдоें рдмुрдж्рдз-рд╡ाрдгी рдХा рд╕ंрдЧाрдпрди рдкूрд░ा рдХिрдпा рд╡ рдорд╣ाрд╕्рдерд╡िрд░ рднрджंрдд рдК рдЬाрдЧрд░ाрднिрд╡ंрд╢, рднрджंрдд рдК рдиाрд░िंрджाрднिрдзрдЬ, рднрджंрдд рдК рд╕ुрдоंрдЧрд▓ рд╕ाрдоी рдиे рдмाрд░ी-рдмाрд░ी рд╕े рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рдХी.
рддाреЬ-рдкрдд्рд░ों рдХी рдЖрдпु рдмрд╣ुрдд рдХрдо рд╣ोрддी рд╣ै рдЕрддः рдХुрдЫ рдЕрдиुрднрд╡ी рдХрд▓ाрдХाрд░ों рдХो рд╕ाрде рд▓ेрдХрд░ рднिрдХ्рд╖ुрдУं рдиे рд╕ाрд░े рддिрдкिрдЯрдХ рдХो 729 рд╕ंрдЧрдорд░рдорд░ рдХी рдкрдЯ्рдЯिрдпों рдкрд░ рдХुрд░ेрджрдХрд░ (рдЦुрджрд╡ाрдХрд░) рдЕंрдХिрдд рдХрд░ рджिрдпा, рддाрдХि рддрдеाрдЧрдд рдХी рд╡ाрдгी рдЪिрд░рд╕्рдеाрдпी рд╣ो рд╕рдХे. рдмрд░рдоी рдирд░ेрд╢ рдоिं-рдбो-рдоिрди рдиे рдоांрдбрд▓े рдХी рдкрд╣ाреЬी рдХे рдЪрд░рдгों рдоें рдЗрди 729 рд╕ंрдЧрдорд░рдорд░ рдХी рдкрдЯ्рдЯिрдпों рдкрд░ рдоुрдХुрдЯрдиुрдоा рдЪैрдд्рдп рдмрдиा рдХрд░ рднрд╡्рдп рдФрд░ рджрд░्рд╢рдиीрдп рдмрдиा рджिрдпा. рдпрд╣ рд╕ंрд╕ाрд░ рдХी рд╕рдмрд╕े рдмреЬी рдкुрд╕्рддрдХ рд╣ै.
6. рдЫрдЯा рд╕ंрдЧाрдпрди: рдЫрдЯा рд╕ंрдЧाрдпрди рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдмрд░्рдоी рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдК рдиू рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдоें 17 рдордИ, рд╕рди् 1954 рдоें рд░ंрдЧूрди рдХे рдХрдмाрдП рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЖрдпोрдЬिрдд рд╣ुрдЖ. рдпрд╣ाँ рдк्рд░рдердо рд╕ंрдЧाрдпрди рдХी рдорд╣ाрдкाрд╖ाрдг рдЧुрд╣ा рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рдПрдХ рд╡िрд╢ाрд▓ рдХृрдд्рд░िрдо рд╕рднाрдХрдХ्рд╖ рдмрдиाрдпा рдЧрдпा.
1954 рдоें рднрдЧрд╡ाрди рдмुрдж्рдз рдХे рдорд╣ाрдкрд░िрдиिрд░्рд╡ाрдг рдХे 2500 рд╡рд░्рд╖ рдкूрд░े рд╣ो рдЪुрдХे рдеे. рдпрд╣ рдк्рд░рдердо рдмुрдж्рдзрд╢ाрд╕рди рдХा рдЕंрддिрдо рд╡рд░्рд╖ рдеा. рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрд╕ рд╕ंрдЧाрдпрди рдоें 2500 рдк्рд░рдмुрдж्рдз рднिрдХ्рд╖ुрдУं рдиे рднाрдЧ рд▓िрдпा. рдЗрд╕рдоें рдмрд░्рдоा (рдо्рдпांрдоाрд░) рдХे рднिрдХ्рд╖ुрдУं рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╢्рд░ीрд▓ंрдХा, рдХрдо्рдмोрдбिрдпा, рднाрд░рдд, рд▓ाрдУрд╕, рдиेрдкाрд▓ рдФрд░ рд╡िрдпрддрдиाрдо рд╕рд╣िрдд рдЕрдиेрдХ рджेрд╢ों рдХे рдк्рд░рдмुрдж्рдз рднिрдХ्рд╖ु рдЗрд╕ рд╕ंрдЧाрдпрди рдоें рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╣ुрдП. рднाрд░рдд рдХो рдЫोреЬ рдХрд░, рд╕рднी рджेрд╢ों рдХे рднिрдХ्рд╖ु “рдЕрдкрдиी-рдЕрдкрдиी рд▓िрдкि рдХा рддिрдкिрдЯрдХ” рд╕ाрде рд▓ाрдпे. рд╕рднी рджेрд╢ों рдХी рд╡ाрдгी рдХे рдкрд░рд╕्рдкрд░ рдоिрд▓ाрди рд╕े рдпрд╣ рдкाрдпा рдЧрдпा рдХि рднрд▓े рд╣ी рд╣рд░ рджेрд╢ рдХी рдЕрдкрдиी-рдЕрдкрдиी рд▓िрдкि рдФрд░ рдЕрдкрдиा-рдЕрдкрдиा рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рд╣ै, рдкрд░ рднрдЧрд╡ाрди् рдХी рд╡ाрдгी рдоें рдХोрдИ рдЕंрддрд░ рдирд╣ीं рд╣ै. рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рджेрд╢ों рдоें рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдмुрдж्рдзрд╡ाрдгी 2000 рд╡рд░्рд╖ों рдХे рдЕंрддрд░ाрд▓ рдХे рдмाрдж рднी рд╕ाрдоाрди рдкाрдпी рдЧрдпी. рд╡рд╣ рд╕рд░्рд╡рдд्рд░ рдПрдХ рдЬैрд╕ी рд╣ै. рджрд░рдЕрд╕рд▓ рдмुрдж्рдзाрд╡ाрдгी рдХे рдкाрда рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХрд░рдиा рдмрд╣ुрдд рдмреЬा рдЕрдХुрд╢рд▓ рдХрд░्рдо рд╕рдордЭा рдЬाрддा рдеा. рдЗрд╕ рд╕ंрдЧाрдпрди рдоें рднрджंрдд рдорд╣рд╕ी рдиे рдзрд░्рдо-рд╕ंрдмंрдзी рдк्рд░рд╢्рди рдкूрдЫे рдФрд░ рднрджंрдд рд╡िрдЪिрдд्рддрд╕ाрд░ाрднिрд╡ंрд╕ рдиे рд╡िрдж्рд╡рдд्рддाрдкूрд░्рдг рдФрд░ рд╕ंрддोрд╖рдЬрдирдХ рдЙрдд्рддрд░ рджिрдП. рднрджंрдд рд╡िрдЪिрдд्рддрд╕ाрд░ाрднिрд╡ंрд╕ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдмрд░्рдоा рдХे рддिрдкिрдЯрдХрдзрд░ (рдЬिрди्рд╣ें рдд्рд░िрдкिрдЯрдХ рдХंрдард╕्рде рд╣ै) рд╣ैं. рдмрд░рдоा рдоें рдЖрдЬ рднी (2015 рдоें) рдЕрдиेрдХ рддिрдкिрдЯрдХрдзрд░ рд╣ैं.
рдпрд╣ рд╕ंрдЧाрдпрди рджो рд╡рд░्рд╖ рддрдХ рдЪрд▓ा рдФрд░ рдордИ 1956 рдоें рдкूрд░ा рд╣ुрдЖ. 1954-55 рдк्рд░рдердо рдмुрдж्рдзрд╢ाрд╕рди (2500 рд╡рд░्рд╖) рдХा рдЕंрддिрдо рд╡рд░्рд╖ рдеा рдФрд░ 1955-56 рдж्рд╡िрддीрдп рдмुрдж्рдзрд╢ाрд╕рди (2500 рд╡рд░्рд╖) рдХा рдк्рд░рдердо рд╡рд░्рд╖ рдеा. рдЗрд╕ рд╕ंрдЧाрдпрди рддрдХ рдоुрдж्рд░рдг рдХрд▓ा рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ो рдЪुрдХी рдеी. рдЕрддः рд╕рдорд╕्рдд рдмुрдж्рдз-рд╡ाрдгी (рдкाрд▓ि рд╕ाрд╣िрдд्рдп) рдмрд░рдоी рд▓िрдкि рдоें рдоुрдж्рд░िрдд рд╣ोрдХрд░ рдкुрд╕्рддрдХों рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ो рдЧрдпी. рдЗрд╕рд╕े рдмुрдж्рдзрд╡ाрдгी рдХो рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рд╕्рдеाрдпिрдд्рд╡ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ो рдЧрдпा. рднाрд░рдд рдХी рдЗрдЧрддрдкुрд░ी рдирдЧрд░ी рдХे “рд╡िрдкрд╢्рдпрдиा рд╡िрд╢्рд╡ рд╡िрдж्рдпाрдкीрда” рд╕ंрд╕्рдеा рдиे рджेрд╡рдиाрдЧрд░ी рдоें рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рддिрдкिрдЯрдХ, рдЕрд░्рдердХрдеाрдУं, рдЯीрдХाрдУं рдФрд░ рдЕрдиुрдЯीрдХाрдУं рд╕рд╣िрдд 140 рд╕ुрди्рджрд░ рдЧ्рд░ंрдеों (Paper life 400yrs) рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХрд░ рдмुрдж्рдз рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдкंрдбिрддों рдХो рдиि:рд╢ुрд▓्рдХ рднेंрдЯ рджिрдпा. рдЗрддрдиा рд╣ी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕ीрдбी-рд░ोрдо рдоें рджेрд╡рдиाрдЧрд░ी, рд░ोрдорди, рд╕िंрд╣рд▓ी, рдмрд░рдоी, рдеाрдИ, рдХрдо्рдмोрдбिрдпрди (рдЦрдоेрд░), рдоंрдЧोрд▓िрдпрди рдЗрди рд╕ाрдд рд▓िрдкिрдпों рдоें рд╕ाрд░ा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдиिрд╡ेрд╢िрдд рдХिрдпा. рдЕрдм рдЗрд╕े рд╕рд░्рд╡рд╕ुрд▓рдн рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рднाрд░рдд рдХी рдЕрди्рдп рднाрд╖ाрдУं рдпрдеा – рдХрди्рдиреЬ, рдорд▓рдпाрд▓рдо, рддेрд▓ुрдЧु, рдЧुрд░ुрдоुрдЦी, рдЧुрдЬрд░ाрддी, рдмंрдЧрд▓ा, рддिрдм्рдмрддी рдЖрджि рд▓िрдкिрдпों рдоें рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдкрд░ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░ा рджिрдпा рд╣ै. (Entire “Tipitak” can be downloaded FREE from - www.dhamma.org)
рдмрд░्рдоा рдиे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╣ी рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдкीреЭी-рджрд░-рдкीреЭी рдЧुрд░ु-рд╢िрд╖्рдп рдкрд░рдо्рдкрд░ा рд╕े рддрдеाрдЧрдд рдХी рд╕ाрдзрдиा (рд╡िрдкрд╢्рдпрдиा) рдХो рднी рд╕ंрднाрд▓рдХрд░ рд░рдЦा.
рдЗрд╕ рд╕ंрдЧाрдпрди рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд рдж्рд╡िрддीрдп рдмुрдж्рдзрд╢ाрд╕рди (>1955-56) рдЖрд░рдо्рдн рд╣ोрдиे рдкрд░ рдкूрдЬ्рдп рднрджंрдд рд▓ैрдбी рд╕рдпाрдбो рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖िрдд рдк्рд░рдердо рдЧृрд╣рд╕्рде рдзрд░्рдоाрдЖрдЪाрд░्рдп рд╕рдпाрддैрдЬी рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖िрдд рдкрд░рдо рдкूрдЬ्рдп рдК рдмा рдЦिрди рд╡िрд╢्рд╡ рд╡िрд╢्рд░ुрдд рд╡िрдкрд╢्рдпрдиाрдЪाрд░्рдп рд╣ुрдП. рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХेрд╡рд▓ рдмрд░्рдоिрдпों рдХो рд╣ी рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рд╡िрджेрд╢ी рдЧृрд╣рд╕्рдеों рдХो рднी рд╡िрдкрд╢्рдпрдиा рд╕िрдЦाрдИ. рдЗрд╕ рд╡िрдкрд╢्рдпрдиा рд╡िрдж्рдпा рдХो рднाрд░рдд рд╕рджिрдпों рдкрд╣рд▓े рдЦो рдЪुрдХा рдеा. рдпрд╣ рд╡िрдж्рдпा рднाрд░рдд рдЖрдпी (1969 рдоें) рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ाँ рдЬреЬें рдЬрдоाрдХрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдлैрд▓ рд░рд╣ी рд╣ै.
рд╣рдо рдЖрднाрд░ी рд╣ैं рд▓ाрдУрд╕, рдХрдо्рдмोрдбिрдпा, рдеाрдИрд▓ैंрдб, рд╢्рд░ीрд▓ंрдХा, рдмрд░्рдоा рдПрд╡ं рдЕрди्рдп рджेрд╢ों рдХे рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдкिрдЫрд▓े 2200 рд╡рд░्рд╖ों рд╕े рдЖрдЬ рддрдХ рдмुрдж्рдзрд╡ाрдгी рдХो рдЕрдкрдиे рд╢ुрдж्рдз рд░ूрдк рдоें рдХाрдпрдо рд░рдЦा. рдЕрддः рдЬिрд╕ рдмुрдж्рдзрд╡ाрдгी рдкрд░ рдЖрдЬ рдХाрдо рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै рд╡рд╣ рддрдеाрдЧрдд рдХे рдоुрдЦ рд╕े рдиिःрд╕ृрдд рд╡ाрдгी рд╣ै, рдФрд░ рд╕рд░्рд╡рдеा рдк्рд░рдоाрдгिрдХ рд╣ै.
(рд╕्рдд्рд░ोрдд: рдкाрд▓ी рд╡ांрдЧ्рдордп рдд्рд░िрдкिрдЯрдХ, рд╡ि. рд╡ि. рд╡ि.)
–-------------------- -----------------------
Comments
Post a Comment